پادکست اکنون 36 - تفکر طراحی در کسب و کار - مهدی فلاح و سجاد سلیمانی

تفکر طراحی در کسب و کار | دکتر مهدی فلاح | قسمت 36 پادکست اکنون

گفتگوی من سجاد سلیمانی با دکتر مهدی فلاح، مدیر بخش دیزاین / طراحی دانشگاه تهران. با موضوع تفکر طراحی در کسب و کار را در قسمت 36 پادکست اکنون منتشر میشود.

مهمان برنامه دکتر مهدی فلاح دکترای کارآفرینی و متخصص حوزه دیزاین است و در این قسمت، به بررسی عمیق مفهوم تفکر طراحی در کسب و کار و نقش حیاتی آن در دنیای تجارت امروز را مرور کرده است. همچنین دکتر فلاح با استفاده از استعاره «عینک‌های رنگی»، ذهنیت یا مایندست را به عنوان لنزی تعریف می‌کند که چارچوب فکری ما را برای تفسیر، مواجهه و حل مسائل پیرامونمان شکل می‌دهد.

در این گفتگو، تفاوت ظریف میان «تفکر طراحانه» که مختص هنرمندان و طراحان حرفه‌ای است با تفکر طراحی در کسب و کار تبیین می‌شود؛ رویکردی که از اوایل سال ۲۰۰۰ به عنوان ابزاری استراتژیک برای مدیران، مهندسان و کارآفرینان جهت خلق نوآوری و تمایز در بازارهای پرابهام معرفی شده است.

در این ویدیو، مؤلفه‌های کلیدی این پارادایم نوین از جمله ضرورت شناخت و تعریف درست مسئله، تمرکز لیزری بر بینش‌های کاربر و استفاده از تفکر استنباطی (ابداکتیو) برای کاهش ریسک و پیش‌بینی آینده‌ای مطلوب واکاوی شده است.

با استناد به آمارهای جهانی، تأثیر شگفت‌انگیز تفکر طراحی در کسب و کار بر افزایش سودآوری و ارزش سهام شرکت‌ها بررسی شده و نمونه‌های موفقی از برندهای طراحی‌بنیان نظیر Airbnb و استارتاپ‌های داخلی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند.

علاوه بر این، مخاطبان با مفاهیم کاربردی همچون دیزاین خدمات در سازمان‌های غیرتولیدی، یادگیری از اشتباهات و اهمیت هم‌آفرینی خلاق در تیم‌های متنوع آشنا می‌شوند که همگی در جهت ارتقای کیفیت «اکنون» کسب‌وکارها و تجربه‌ی مشتریان عمل می‌کنند.

پادکست اکنون 36 - تفکر طراحی در کسب و کار - مهدی فلاح و سجاد سلیمانی

تماشای ویدیو کامل گفتگو در یوتیوب

روی دکمه زیر کلیک کنید و ویدیو این گفتگو را بببیند. همچنین میتوانید کانال یوتیوب منو دنبال کنید تا از بقیه گفتگوها مطلع بشید:

زمان بندی ویدیو بالا رو در ادامه براتون آوردم که بدونید در هر بخش در مورد چه چیزهایی داریم صحبت میکنیم:

  • 1:12 – ذهنیت یا تفکر طراحانه
  • 2:26 – معرفی مهمان برنامه – دکتر مهدی فلاح
  • 3:32 – تعریف انواع ذهنیت و تفکر
  • 8:54 – طراحان و دیزاینرها چگونه فکر می کنند؟
  • 12:24 – تفاوت تفکر طراحی و ذهنیت طراحانه
  • 23:00 – هشت ویژگی تفکر طراحی Design thinking
  • 1:01:12 – معرفی کتاب اصولِ دیزاین خدمات (تفکر طراحی خدمات)
  • 1:11:51 – معرفی مجله نشان (شماره اول: دیزاین چیست و دیزاینر کیست؟)
  • 1:13:37 – معرفی کتاب دانشنامه دیزاین – میشائیل ارل هاف
  • 1:14:28 – معرفی کتاب طراحی تفکر در کسب و کار
  • 1:15:00  – آمار تاثیر تفکر طراحی در کسب و کارها
  • 1:24:31 – طراحی تجربه
  • 1:31:45 – اهمیت یادگیری زبان خارجی (مثلا انگلیسی)
  • 1:37:03 – ضرب المثل های کسب و کاری در کشورهای مختلف

    شنیدن فایل صوتی این اپیزود

    من همه فایل های صوتی پادکست و برنامه های ضبط شده را در کانال کست باکس منتشر میکنم و پیشنهاد میکنم همونجا و داخل برنامه پادکست اکنون رو دنبال کنید که قسمت های جدید هم براتون اطلاع رسانی بشه.

    اینجا هم میتونید فایل صوتی قسمت رو بشنوید:

    پادکست اکنون در اپلیکیشن‌‎های پادگیر و دنبال کردن ما در شبکه‌های اجتماعی:

    پادکست اکنون کست باکس
    پادکست اکنون آیتونز
    AknonPodcast insta
    AknonPodcast telegram

    درباره مهمان برنامه: دکتر مهدی فلاح

    منابع و کتابهای معرفی شده داخل پادکست

    IDEO: https://www.ideo.com/

    • کتاب برتری خفیف (اثر جف اولسون)
    • خودنویسی که معرفی شد: برند لامی – LAMY
    • آکادمی نوآوری سوئیس – Swiss Innovation Academy
    • دانشگاه هلندی delft university netherlands
    • معرفی موسسه DMI (موسسه مدیریت دیزاین – Design Management Institute) در بوستون

    کتابهای مرتبط که معرفی شدند:

    1. کتاب اصول دیزاین خدمات
    2. کتاب دانشنامه دیزاین
    3. کتاب تفکر طراحی در کسب و کار
    4. نشریه دانش: دیزاین چیست؟ دیزاینر کیست؟

    حمایت از پادکست اکنون

    قصد دارم پادکست اکنون را فراتر از یک رسانه‌ی گفتگومحور تبدیل کنم و اهداف و آرزوهایی برای آن دارم (مثلا چاپ کتابی از تجریبات مهمانان برنامه و…) که در این راه نیازمند همراهی و کمک‌های شما عزیزان هستم. برای آشنایی با اهداف من و انواع روش‌های کمک به آن، روی دکمه زیر کلیک کنید:

    این گفتگو هفته دوم دیماه ماه 1404 منتشر شد.
    با مهر
    سجاد سلیمانی

    پادکست اکنون – کلیه اپیزودها

    برای دیدن یا شنیدن کلیه قسمت‌های منتشر شده روی دکمه‌ی زیر کلیک کنید تا به صفحه‌ی اصلی پادکست برسید:

    Logo AKNON PNG - لوگو پادکست اکنون (بدون حاشیه)

    لیست اپیزودهای فصل اول:

    در ادامه می‌توانید لینک کلیه‌ی قسمت‌های منتشر شده در فصل اول را مشاهده کنید. روی هر کدام کلیک کنید به فیلم و فایل صوتی آن دسترسی خواهید داشت:

    خلاصه اپیزود 36 پادکست اکنون: تفکر طراحی در کسب و کار

    این متن خلاصه ای از گفتگوی دکتر مهدی فلاح (دکترای کارآفرینی و متخصص دیزاین) و سجاد سلیمانی در پادکست «اکنون» است که به بررسی عمیق مفهوم تفکر طراحی در کسب و کار می‌پردازد.

    در دنیای امروز، تفاوت بین یک کسب‌وکار معمولی و یک برند پیشرو، اغلب در نگاه آن‌ها به مسائل نهفته است. دکتر مهدی فلاح در ابتدای این گفتگو با استفاده از یک استعاره بصری، یعنی زدن عینک‌های رنگی، مفهوم ذهنیت (Mindset) را تبیین می‌کند.
    او معتقد است ذهنیت دقیقاً مانند یک لنز یا عینک عمل می‌کند که ما از طریق آن جهان را می‌بینیم؛ یکی دنیا را زرد می‌بیند و دیگری قرمز، و این تفاوت ناشی از قالبی فکری است که در ما شکل گرفته است.
    ذهنیت یک چارچوب فکری است که در اثر عواملی همچون آموزش، فرهنگ، تجربیات شخصی و تمرین در فرد نهادینه می‌شود.
    مطالعات نشان می‌دهند که ذهنیت‌های مختلفی مانند ذهنیت طراحانه، کارآفرینانه، مدیرانه و هنرمندانه وجود دارند که هر کدام تفاوت‌های ساختاری با یکدیگر دارند.

    ریشه‌های تاریخی و علمی: از علوم طبیعی تا علوم مصنوع

    برای درک بهتر تفکر طراحی، باید به دهه‌های ۵۰ و ۶۰ میلادی بازگشت، زمانی که علم دیزاین شروع به توسعه کرد. یکی از نقاط عطف این مسیر، کتاب «علوم پدیده‌های مصنوع» نوشته هربرت سایمون، برنده جایزه نوبل، است.
    سایمون در این اثر، علومی را که به مطالعه پدیده‌های موجود در طبیعت و انسان می‌پردازند (علوم طبیعی و انسانی)، در تقابل با علومی قرار داد که کارشان «آفریدن» است. او استدلال کرد که علوم دیزاین برخلاف علوم دیگر که گذشته‌نگر هستند، رو به آینده دارند و موضوع آن‌ها پدیده‌هایی است که قرار است به وجود بیایند.
    به همین دلیل، ابزارها و روش‌های سنتی که برای مطالعه گذشته ساخته شده‌اند، برای بستر دیزاین که هدفش خلق آینده است، چندان مناسب نیستند.

    ذهنیت طراحانه: فراتر از زیبایی‌شناسی

    طراحان ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند که آن‌ها را از دیگران متمایز می‌کند. یکی از این ویژگی‌ها، وسواس زیاد و تمرکز شدید روی جزئیات (Details) است. طراحان آینده را می‌سازند و به همین دلیل باید افرادی خلاق باشند که از دل شواهد موجود، راه‌حل‌های جدید خلق می‌کنند.

    در دنیای طراحی، تنها عملکرد یک محصول مهم نیست؛ بلکه موضوع اصلی این است که یک پدیده چقدر لذت‌بخش، دوست‌داشتنی و جذاب عمل می‌کند.
    برای مثال، آب‌میوه‌گیری «جویسی سریف» اثر فیلیپ استارک، پیش از خلق شدن، تصوری در ذهن کسی نداشت، اما به واسطه خلاقیت طراح، به پدیده‌ای تبدیل شد که آینده‌ای وجود نداشته را خلق کرد.
    یا «جا تخم‌مرغی» معروف برند آلیسی، خوردن صبحانه را به یک تجربه داستانی و لذت‌بخش تبدیل می‌کند. طراحان عاشق ساختن هستند و هر پدیده‌ای را به مثابه یک مسئله می‌بینند که باید به مطلوب‌ترین و زیباترین حالت ممکن حل شود. این مطلوبیت و جذابیت در نهایت ارزش اقتصادی ایجاد کرده و باعث متمایز شدن یک برند در بازار می‌شود.

    گذار از «تفکر طراحانه» به «تفکر طراحی» در بیزینس

    دکتر فلاح تفاوت ظریفی میان «تفکر طراحانه» (Designerly Thinking) و «تفکر طراحی» (Design Thinking) قائل است. تفکر طراحانه مختص طراحان حرفه‌ای در رشته‌هایی مانند طراحی صنعتی، معماری و گرافیک است. اما از اوایل سال ۲۰۰۰، دنیای کسب‌وکار متوجه شد که این ذهنیت نباید تنها در انحصار طراحان باشد.

    شرکت «آیدیو» (IDEO) و دانشگاه استنفورد پیشگام ورود این مفاهیم به دنیای تجارت بودند. تفکر طراحی در واقع به کارگیری آن ذهنیت خلاق برای حل مسائل پیچیده مدیریتی، کارآفرینی و مهندسی است. استارتاپ‌هایی مانند اسنپ یا علی‌بابا در واقع با بازطراحی فرآیندهای سنتی (مانند سفرهای درون‌شهری یا رزرو بلیط)، پاسخی نوآورانه به نیازهای جامعه داده‌اند.

    ۹ مؤلفه کلیدی تفکر طراحی در کسب‌وکار

    برای پیاده‌سازی تفکر طراحی در سازمان، باید مؤلفه‌های اصلی آن را شناخت:

    ۱. شناخت و تعریف درست مسئله:

    اولین و مهم‌ترین قدم، تشخیص مسئله درست و سپس تعریف صحیح آن است. در تفکر طراحی ضرب‌المثلی وجود دارد که می‌گوید: «پاسخ درست به یک مسئله غلط، خود یک پاسخ غلط است». بسیاری از مدیران با سرعت زیاد در مسیر غلط حرکت می‌کنند، در حالی که جهت حرکت آن‌ها اشتباه است و هرگز به مقصد مطلوب نخواهند رسید.

    ۲. تمرکز لیزری بر کاربر و مشتری:

    تفکر طراحی بیش از ۱۰۰ ابزار برای استخراج بینش‌های مشتری (Customer Insights) دارد. این رویکرد به معنای همدلی عمیق با کاربر و دیدن مسئله از زاویه دید اوست.
    برای مثال، موفقیت استارتاپ Airbnb زمانی رخ داد که طراحان آن متوجه شدند کاربران به عکس‌های باکیفیت از اتاق‌ها اهمیت زیادی می‌دهند؛ این بینش باعث شد آن‌ها عکاسان حرفه‌ای استخدام کنند و سفارش‌هایشان چندین برابر شود.
    همچنین مثال بسته‌بندی خرما نشان می‌دهد که مشاهده رفتار مشتری (برگرداندن جعبه برای دیدن لایه‌های زیرین) می‌تواند منجر به طراحی بسته‌بندی شفاف و ایجاد اطمینان شود.

    ۳. مسیر غیرخطی و رفت‌وبرگشتی:

    برخلاف مهندسی که مسیری خطی دارد، تفکر طراحی به دلیل پیچیدگی و ابهام مسائل بیزینس، مسیری رفت‌وبرگشتی (مانند نماد بی‌نهایت) دارد. این نوسان دائمی بین فضای مسئله و فضای راه‌حل ادامه می‌یابد تا زمانی که محصول نه تنها با مسئله (Problem-Solution Fit)، بلکه با بازار (Product-Market Fit) نیز سازگار شود.

    ۴. تفکر استنباطی (Abductive Thinking):

    این نوع تفکر که به «تفکر شرلوک هولمزی» معروف است، بر اساس سرنخ‌های موجود، بهترین استنباط ممکن را از حقیقت ارائه می‌دهد. در بازار که آینده غیرقطعی است، تفکر طراحی با استفاده از سرنخ‌های رفتار مشتری و ترندهای جهانی، آینده‌ای مطلوب را پیش‌بینی کرده و ریسک شکست را به حداقل می‌رساند.

    ۵. ترکیب منطق و خلاقیت:

    تفکر طراحی، رویکرد تحلیلی مدیریت و مهندسی را با رویکرد شهودی و خلاق هنر ادغام می‌کند. این کار باعث می‌شود ایده‌های ساختارشکن، «لباس منطق» بپوشند و با واقعیت‌های بازار و شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) سازگار شوند. این تعادل باعث می‌شود ایده نه آنقدر خیالی باشد که اجرا نشود و نه آنقدر معمولی که مزیتی ایجاد نکند.

    ۶. نمونه‌سازی سریع (Prototyping):

    در دیزاین، ایده‌ها بلافاصله به مدل‌های فیزیکی، ماکت یا پروتوتایپ تبدیل می‌شوند. این کار اجازه می‌دهد نواقص ایده در فضای واقعی کشف شود. این بخش شباهت زیادی به مفهوم MVP (محصول کمینه پذیرفتنی) در دنیای کارآفرینی دارد.

    ۷. یادگیری از شکست:

    در تفکر طراحی، هر اشتباه منبع یادگیری است. شعار این حوزه این است: «اگر می‌خواهی زودتر موفق شوی، باید زودتر شکست بخوری». طراحان از اشتباه کردن در فضای غیرقطعی نمی‌ترسند، زیرا فرآیند آن‌ها به گونه‌ای است که اشتباهات را به بهبود مستمر تبدیل می‌کند.

    ۸. هم‌آفرینی خلاق (Co-creation):

    تفکر طراحی بر خرد جمعی و تیم‌های متنوع (از نظر جنسیت، سن و تخصص) تاکید دارد. مطالعات نشان می‌دهد که متنوع‌سازی تیم‌ها باعث ایجاد «جهش خلاق» می‌شود و نتایجی به مراتب بهتر از کار انفرادیِ خلاق‌ترین افراد به همراه دارد.

    ۹. تحمل ابهام و مثبت‌اندیشی:

    دنیای کسب‌وکار مانند دریایی مواج و غیرقطعی است. تفکر طراحی به استقبال ابهام می‌رود و به مدیران کمک می‌کند در دل پیچیدگی‌ها، مسیر آینده را هموار کنند.

    ارزش اقتصادی و اثربخشی دیزاین در بازار

    آمارها نشان‌دهنده قدرت خیره‌کننده تفکر طراحی در موفقیت مالی شرکت‌هاست:

    • بر اساس مطالعه دانشگاه دلفت هلند، ۴۸٪ از فروش و ۴۲٪ از سود کسب‌وکارها در کشورهایی مانند بریتانیا و آمریکا، مستقیماً ناشی از محصولات و خدمات جدیدی است که طراحی شده‌اند.
    • مؤسسه مدیریت طراحی (DMI) اعلام کرده است که ارزش سهام شرکت‌هایی که تفکر طراحی را در ساختار خود دارند، ۲۱۱٪ بیشتر از رقبای آن‌ها در بورس آمریکاست. این آمارها ثابت می‌کند که دیزاین یک کالای لوکس نیست، بلکه موتور محرک ثروت‌آفرینی است.

    طراحی خدمات: از قانون ۸ دقیقه تا اهمیت ۱۰ نظر

    دکتر فلاح با معرفی کتاب «اصول دیزاین خدمات»، به کاربرد تفکر طراحی در کسب‌وکارهای غیرتولیدی (مانند بانک‌ها، بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها) می‌پردازد. برخی از درس‌های کلیدی این حوزه عبارتند از:

    1. قانون اعتماد: در فضای مجازی، مشتریان معمولاً پس از دیدن حداقل ۱۰ نظر (کامنت) از کاربران قبلی، به یک کسب‌وکار اعتماد می‌کنند.
    2. نقاط به یاد ماندنی: در هر فرآیند خدماتی، سه نقطه در ذهن مشتری حک می‌شود: لحظه شروع، لحظه پایان و نقطه اوج (Peak). تمرکز بر این سه نقطه می‌تواند تجربه مشتری را کاملاً متحول کند.
    3. مدیریت صف: مشتریان معمولاً پس از ۸ دقیقه انتظار، از دریافت خدمت صرف‌نظر می‌کنند. مدیریت این زمان برای جلوگیری از دست رفتن مشتریان بالقوه حیاتی است.

    طیف طراحی: از سینمای بازاری تا هنر فاخر

    دکتر فلاح برای تبیین جایگاه طراحی در بازار از مثال سینما استفاده می‌کند. او سه لایه را تعریف می‌کند:

    • فیلم‌های بازاری (زرد): فقط برای فروش ساخته می‌شوند و ارزش هنری ندارند.
    • فیلم‌های جشنواره‌ای: بسیار فاخر هستند اما مخاطب عام ندارند و در گیشه شکست می‌خورند.
    • آثار ماندگار: آثاری که هم جایزه اسکار می‌برند و هم مردم برای دیدنشان صف می‌کشند. در دنیای بیزینس نیز بهترین طراحی‌ها آن‌هایی هستند که هم لایه سطحی (رضایت مخاطب عام) و هم لایه عمیق (استانداردهای بالای طراحی) را پوشش می‌دهند.

    جهان‌بینی، سفر و فرهنگ ملل در کسب‌وکار

    بخش پایانی گفتگو به اهمیت یادگیری زبان و تجربه سفر اختصاص دارد. دکتر فلاح که به بیش از ۳۵ کشور سفر کرده، معتقد است یادگیری زبان جدید یعنی ورود به یک دنیای جدید. او در سفرهایش ضرب‌المثل‌های مدیریتی فرهنگ‌های مختلف را جمع‌آوری کرده است که هر کدام درسی برای کسب‌وکار دارند:

    • آلمان: «اگر می‌خواهی زودتر برسی، آهسته برو» (تأکید بر پرهیز از عجله در رشد بیزینس).
    • ژاپن: «حتی ذرات گرد و غبار هم کوه می‌سازند» (اهمیت قدم‌های کوچک و مداوم).
    • سوئد: «هوای بد وجود ندارد، این لباس است که بد است» (آمادگی و سازگاری با شرایط سخت بازار).
    • یونان: «بهتر است اول اسبت را ببندی تا بعداً دنبالش بگردی» (اهمیت مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی).

    نتیجه‌گیری: عشق، جوهره اصلی کسب‌وکار و دیزاین

    در نهایت، همه این ابزارها و تکنیک‌ها زمانی معنا پیدا می‌کنند که با عشق همراه شوند. دکتر فلاح با استناد به اشعار مولانا، معتقد است که جوهره دیزاین، عشق به ساختن و جوهره کسب‌وکار، عشق به خدمت به مردم است. او تأکید می‌کند که «راه انداختن کار مردم» هدف اصلی است و ثروت و شهرت، تنها نتایج فرعی این نگاه هستند. موفقیت واقعی از درون انسان نشأت می‌گیرد؛ همان‌طور که مولانا می‌گوید: «بیرون ز تو نیست آنچه در عالم هست / از خود بطلب هر آنچه خواهی که تویی».

    تفکر طراحی در نهایت به ما می‌آموزد که کیفیت «اکنون» خود را بالا ببریم و با نگاهی همدلانه، دنیایی زیباتر و کارآمدتر برای خود و دیگران بسازیم.

    تمثیل برای درک نهایی: تفکر طراحی در یک سازمان مانند یک شناگر ماهر در دریای طوفانی است. او نمی‌تواند امواج را متوقف کند (ابهام بازار)، اما با شناخت دقیق جریان آب (بینش مشتری) و داشتن لباس مناسب (ابزار دیزاین)، نه تنها غرق نمی‌شود، بلکه از موج‌سواری و حرکت در دل طوفان لذت می‌برد و به سلامت به ساحل مقصود (موفقیت اقتصادی) می‌رسد.

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.